أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )
290
قانون ( فارسى )
4 - در استسقاى طبلى اندامان تن برنمىآيند و نمىآماسند - چنان كه در استسقاى گوشتى رخ مىدهد - بلكه اندامان پژمرده مىشوند . 5 - اگر با دست بر شكم بيمار استسقاى طبلى بكوبى ، صدائى مىشنوى به صداى خيگى مىماند كه پف كرده باشند ، نه صداى خيگ پر از آب . 6 - بيمار استسقاى طبلى هميشه مىخواهد آروغ بزند و از آروغ مىآسايد . 7 - بيمار از بيرون دادن باد مىآسايد . 8 - نبض بيمار استسقاى طبلى درازتر از نبض ساير بيماران استسقائى است . نبض بيمار - كه گفتيم دراز است - نيرومند هم هست و ناتوان نيست . زيرا سببى در ميان نيست كه نيرو را كاهش دهد . يا از اثر سنگينى وارد آمده نبض را خسته گرداند . اكثرا نبض بيمار استسقاى طبلى سريع و پياپى است و گرايش به سختى و كشيدگى دارد . در بيمارى استسقاى طبلى ، - خلاف استسقاهاى ديگر - پاها هيجان و برانگيختگى ندارند . علاج تا اينجا ما راجع به سوء قنيه - كه گفتيم پيشدرآمد بيمارى استسقا است - و راجع به استسقا عموما و انواع آن خصوصا بحثهايى كرديم و حالات و علامات و غيره را ديديم ؛ امّا دستور و اسلوب معالجهء آنها را نياوردهايم . اينك مىخواهيم از علاج سوء قنيه شروع كنيم و به طرز معالجهء حالات سهگانهء استسقا بپردازيم . علاج سوء قنيه اگر كسى سوء قنيه دارد و به تو مراجعت كرده است ، با دقت او را معاينه كن و اين دستورات را به عمل بياور : اگر تشخيص دادى كه خلطهاى گوناگون مرارى در بدن دارد ، به وسيلهء ايارج فيقرا ( معجون تلخ مسهل ) بيمار را اسهال ده ! ايارج فيقرا ريختنىها را بيرون مىآورد و كارى به مادهء رطوبى سرشتى ندارد . اگر تشخيص دادى كه خلط موجود در بدن بيمار لزج و غليظ است ، توسط ايارج حنظل ( معجون مسهل ساخته از هندوانهء ابو جهل ) بيمار را اسهال ده ! تركيب ايارج حنظل چنين است : نسخه : الوا ( صبر ) ، هندوانهء ابو جهل ، بسپايك ، قارچ چمنى و گياه محموده ( سقمونيا ) . اندازهء وزن داروها را برحسب كممايگى خلط ، غلظت خلط ، نيروى بدنى بيمار و ناتوانى جسمى بيمار تعيين كن ! اگر پاكسازى مطلوب از اين نوع داروها به دست نيامد و خلط بدجنس لزج و غليظ از خروج ابا كرد ، خربق را تجويز كن كه بيمار به وسيلهء خربق اسهال شود . در هرحال هر دارويى كه مسهل است و به بيمار مىدهى ، كارى مكن كه بيمار به شدت اسهال شود .